1. Introdución
O Plan de Acción Europeo da Economía Social (09/12/2021) da Comisión Europea establece como un dos seus obxectivos crave a mellora do recoñecemento da Economía Social e o seu potencial e, para iso, proponse aumentar a visibilidade da mesma mediante a recompilación de datos e estatísticas adecuados, obxectivo que o Plan de Acción considera “fundamental para o seu recoñecemento e desenvolvemento”. O propio Plan subliña que “os datos existentes sobre a Economía Social son a miúdo escasos, incompletos e difíciles de comparar”.
Esta insatisfactoria realidade estatística no ámbito europeo é tamén recoñecible no caso de España, aínda cando para algunhas empresas produtoras de mercado da Economía Social existe información laboral dispoñible nas webs oficiais do Ministerio de Traballo e Economía Social.
As políticas de fomento da Economía Social precisan dunha maior profundidade en termos cuantitativos e cualitativos das estatísticas oficiais dispoñibles. Resulta moi complexo, e probablemente impreciso, tratar de fomentar unha actividade económica da cal se coñece só de modo aproximado a importancia relativa que posúe nun determinado contexto, a súa evolución ao longo do tempo ou os factores que inciden nesa evolución, entre outras consideracións.
A cuantificación dun concepto ou dun sector social implica un exercicio previo de reflexión daquilo que se pretende medir. Supón unha enumeración das facetas ou características que posúe o que se pretende cuantificar, así como a elección dun método estandarizado que posibilite a medición con certas garantías e calidade. Na ciencia económica esta aproximación posúe especial relevancia. Na actualidade, é indiscutible que a implementación das políticas públicas precisa de información sobre aquelas magnitudes sobre as que se pretende afectar dalgún modo.
A Economía Social, composta de varios tipos de entidades tanto de mercado como de non mercado, cada un deles coa súa normativa xurídica propia, necesita dun marco estatístico global que reúna as características de ser oficial, integral, fidedigno, regular, actualizado, e comparable co resto de actividades económicas: desde as de carácter público, ás do traballo autónomo, as pequenas e medianas empresas, e as grandes empresas. Só dispoñendo dun marco estatístico deste tipo é posible avaliar en profundidade as achegas da Economía Social ao benestar, a riqueza, a renda, o emprego, a igualdade de xénero, a distribución equitativa da renda, a atención ás persoas máis desfavorecidas, a súa achega fronte á exclusión social obxectivo de desenvolvemento sostible etc.; e só cunha adecuada provisión de indicadores de funcionamento é posible avaliar de maneira precisa os custos e beneficios sociais das políticas de promoción da Economía Social.
Na actualidade a información dispoñible acerca da Economía Social áchase, en certo xeito, dispersa. Atopamos información aloxada en webs oficiais como a do Ministerio de Traballo e Economía Social, en publicacións como o Anuario de Estatísticas do Ministerio e no apartado de principais series, entre outros, en traballos realizados por especialistas e investigadores de diversas institucións, en publicacións, libros e artigos desenvoltas por CIRIEC España e CIRIEC Internacional, na web da Confederación Empresarial Española da Economía Social (CEPES), ou en webs de entidades singulares, en informes e artigos non dixitalizados nin dispoñibles a través de Internet, así como dun longo etcétera.
Unha das funcións que posúe GALESTAT é desenvolver unha actividade aglutinadora da información estatística dispoñible nas diferentes fontes de información exploradas, atópense dixitalizadas ou non, e co obxectivo de que o usuario das estatísticas da Economía Social, independentemente do seu perfil académico ou profesional, acuda a esta web como fonte principal para a obtención de toda a información relevante.
2. Estrutura do Portal Estatístico
Na estrutura de GALESTAT distínguense tres grandes áreas: proxecto, datos e publicacións, plasmadas no encabezamento da web, ademais da difusión de noticias e últimos datos da Economía Social no apartado de “Inicio”.
2.1. Proxecto
Baixo o título de “Proxecto” áchase unha presentación institucional, que detalla e profunda na necesidade de que exista un portal estatístico da Economía Social. Seguidamente atópase o equipo humano que desenvolveu CIRIECSTAT, esta metodoloxía e un glosario de conceptos. O glosario persegue o obxectivo de definir os principais conceptos que van ser utilizados neste portal estatístico.
2.2. Datos
A área “Datos” divídese en dous grandes conxuntos: Economía Social de mercado (integrada polos produtos de mercado da Economía Social cuxo destino principal é a venda no mercado a prezos economicamente significativos, entendendo por tales cando as vendas da produción cobren como mínimo o 50% dos custos de produción) e Economía Social non de mercado (entidades non lucrativas da Economía Social cuxa produción se fornece aos fogares de forma gratuíta ou a prezos economicamente non significativos, de modo que se as vendas cobren menos do 50% dos custos de produción a unidade institucional clasifícase no sector ISFLSH ou no sector Administracións Públicas).
Así pois, o ámbito de observación do portal estatístico está formado polos diferentes axentes que integran a Economía Social, de conformidade coa Lei 5/2011 do 29 de marzo de Economía Social, a Lei 6/2016, de 4 de maio, da Economía Social de Galicia, o Plan de Acción Europeo da Economía Social da Comisión Europea, o Comité Económico e Social Europeo, a organización europea representativa da Economía Social, Social Economy Europe (SEE) e a literatura científica. Todo iso sen prexuízo de outorgar unha atención preferente ás empresas e entidades da Economía Social incluídas na Táboa adxunta, que constitúe o núcleo máis inequívoco da Economía Social.
2.2.1. Economía Social de mercado
As entidades da Economía Social de mercado das que inicialmente se vai a colleitar información estatística son as seguintes: cooperativas, sociedades laborais, mutualidades, centros especiais de emprego, empresas de inserción, sociedades agrarias de transformación e confrarías de pescadores. A información estatística destas entidades se tabula en función dunha serie de variables de clasificación, como son:
a) Tipoloxía de entidade: segue a clasificación de número de entidades, número de socios, número de traballadores e volume de facturación/vendas.
b) Zona xeográfica: a comunidade autónoma galega e as súas provincias, cando hai información dispoñible.
c) Período temporal: trátase de obter a serie temporal máis actual e ampla.
2.2.2. Economía Social non de mercado
As entidades da Economía Social non de mercado que aparecen en GALESTAT son: as asociacións de acción social, outras asociacións, fundacións de acción social, outras fundacións, e as entidades singulares do Grupo Social ONCE, Cruz Vermella Española e CARITAS Diocesana. A información estatística destas entidades se tabula en función dunha serie de variables de clasificación, como son:
a) Tipoloxía da actividade desenvolvida: cultura e recreación, educación e investigación, saúde, servizos sociais, protección ambiental e benestar animal, desenvolvemento e vivenda, civismo, avogacía e política, filantropía e promoción do voluntariado, internacional, relixión, asociacións profesionais, de negocios e de traballadores e actividades non clasificadas
b) Tipoloxía de entidade: segue a clasificación de número de entidades, número de socios, número de traballadores, número de voluntarios e volume de facturación/vendas, cando a información está dispoñible.
c) Zona xeográfica: Galicia e as súas provincias.
d) Período temporal: trátase de obter a serie temporal máis actual e ampla.
2.3. Publicacións
Na área, “Publicacións”, recóllense os estudos realizados polo Centro de Estudos Cooperativos de Galicia (CECOOP) e por outras entidades, como pode ser CIRIEC-España.
3. Fontes de información
As fontes de información máis relevantes e numerosas en GALESTAT son as oficiais. Deste xeito o Ministerio de Traballo e Economía Social convértese nunha fonte primaria de información, a pesar de que nos últimos anos deixou de actualizar algunhas series de información estatística que tradicionalmente elaboraba e actualizaba, como as referidas aos traballadores.
Outras fontes de información oficial de gran relevancia para a Economía Social son as procedentes da Axencia Estatal da Administración Tributaria e da Consellerías con competencias en Economía Social da Xunta de Galicia.
Con todo, os datos estatísticos de entidades de recoñecido prestixio relacionadas coa Economía Social tamén teñen cabida en GALESTAT como o portal estatístico CIRIECSTAT.
A listaxe completa de fontes de información que nutren GALESTAT é o seguinte:
- Ministerio de Traballo e Economía Social
- Ministerio de Inclusión, Seguridade Social e Migracións
- Ministerio de Dereitos Sociais e Axenda 2030
- Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación
- Ministerio dos Interior
- Departamentos oficiais: Axencia Estatal de Administración Tributaria, Instituto de Estudos Fiscais, Servizo Público de Emprego Estatal
- Consellería de Emprego, Comercio e Emigración
- Consellería de Presidencia, Xustiza e Deportes
- Consellería de Medio Rural
- Consellería do Mar
- Instituto Nacional de Estatística
- Instituto Galego de Estatística
- Banco de España
- Rexistros e bases de datos de entidades representativas da Economía Social, CEPES e as súas entidades asociadas, Unión Nacional de Cooperativas de Crédito, plataformas do terceiro sector, asociacións de fundacións
- Memorias, balances e contas de resultados de empresas, grupos empresariais, entidades singulares e empresas de base asociativa
- Centro de Estudos Cooperativos de Galicia (CECOOP), Centro de Documentación (CIDEC) do Instituto Universitario de Economía Social, Cooperativismo e Emprendemento (IUDESCOOP) da Universitat de Valencia e outros institutos e centros universitarios da Rede ENUIES
- Traballos de campo realizados polo CECOOP
4. Período e frecuencia dos datos
O período temporal que se pretende cubrir en GALESTAT é o máis amplo posible, recorrendo non só aos datos que se atopan publicados na internet, senón tamén a aqueles que nalgún momento estiveron dispoñibles e posteriormente retiráronse. Tamén se utilizaron os datos publicados en CIRIECSTAT e, máis concretamente no seu apartado de series.
A maior parte da información estatística contida en GALESTAT actualízase con carácter anual.
As magnitudes das variables monetarias da base de datos ofrécense en euros o miles de euros correntes (euros de cada ano).
Os datos ofrécense en formato Excel ou PDF.
5. Cobertura xeográfica
Os datos correspóndense cos da CC.AA. de Galicia e preséntanse a nivel provincial cando a fonte consultada permíteo.